Sápmái Buorrin – huksemin Sámi fitnodagaid boahttevuođa

Skábmamánus 2025 Suoma sámiid guovddášsearvi (SSG), Sámiráđđi ja Sámi Duodji Sameslöjdstiftelsen álggahedje ođđa Interreg Aurora bokte ruhtaduvvon rájiid rasttildeaddji fitnu, man namma lea Sápmái buorrin – huksemin Sámi fitnodagaid boahttevuođa.

Sápmái Buorrin viggá nannet sámi fitnodagaid buoridemiin daid beassama márkaniidda ja lasihemiin daid dovddusvuođa ja gilvalannávccaid – dorvvastemiin seammás sámi kulturárbbi. Go lasihit eakti sámi buktagiid oinnolašvuođa, fidnu veahkeha sámi fitnodagaid stuorrut suvdilit ja gudnejahttimiin sámekultuvrra.

Sámi fitnodagaid hástalusat

Sámi fitnodagaid ja duodjeealáhusa stuorruma gohcet máŋggat áššit: márkaniin lea menddo olu fállu, golaheaddjit eai luohte buktagiidda, mat leat vuovdimis ja resurssat fitnodatdoaimma ovddideapmái leat rájálaččat. Márkaniidda bohtet olut buktagat, mat imiterejit duoji ja dat geahpeda eakti sámi buktagiid oinnolašvuođa ja fitnodatdoaimma gánnáhahttivuođa. Dát liigefállu ráddje sámi fitnodagaid vejolašvuođaid, daningo golaheddjiin lea váttis dovdát ja válljet eakti, Sámis ráhkaduvvon buktagiid. Sámi fitnodagain dávjá váilot máŋggat dárbbašlaš ekonomalaš resurssat ja márkanfievrridankapasitehta gilvalit stuorra fitnodagaiguin. Máŋggat doaibmit leat unna, iehčanas fitnodagat, mat rahčet oinnolašvuođain. Maiddái koloniserema váikkuhusat hehttejit rájiid rasttildeaddji ovttasbarggu huksema ja fitnodagaid máhtu viiddidit doaimmaideaset našuvnnalaš rájiid rastá, ja hábmet dakko bokte nannoseappo ekonomalaš vuođu. Danin máŋggat nuorra sápmelaččat eai oainne boahtteáiggi árbevirolaš sámi ealáhusain, dego duojis.

Sápmái Buorrin -fitnu ulbmil lea hábmet nannoseabbo, ovttalaččat ja oinnolaččat sámi ovttasbargo- ja fitnodatfierpmádaga rájiid rastá.

Fitnu mihttomearit

Sápmái Buorrin -fitnu ulbmil lea hábmet nannoseabbo, ovttalaččat ja oinnolaččat sámi ovttasbargo- ja fitnodatfierpmádaga rájiid rastá.

Fidnu ovdanbuktá ođđa strategiijaid ja iská vejolašvuođaid, mat eai ovdal leat ávkkástallojuvvon. Okta guovddáš mihttomearri lea geahččalit viiddidit márkaniid golmma pilohttagávpogis Suomas, Ruoŧas ja Norggas. Pilohttagávpotfitnus eakti duojit buktojuvvojit oinnolaš báikkiide, dego hoteallaide, gávppiide ja johtolatguovddážiidda.

Sápmái Buorrin viggá lasihit eakti duoji ja sámebuktagiid dovddusvuođa ja sihkkarastit, ahte oastit gávdnet eakti buktagiid kopiijaid sadjái.

Fitnu guovddáš ulbmil lea maid ovddidit sámi fitnodatdolliid ja sin ámmátlaš máhtu skuvlejumiid, gurssaid ja bagadallama bokte ja arvvosmahttimiin nuoraid álggahit fitnodatdoaimma.

1. Ruhtarávdnji ruovttoluotta sámeservošii

Duodjekopiijat devdet márkaniid, ja dát geahpeda eakti sámi buktagiid oinnolašvuođa ja gánnáhahttivuođa. Dát botnjasan dilli márkaniin ráddje sámefitnodagaid vejolašvuođa viidut, daningo golaheddjiin leat váttisvuođat dovdát ja válljet eakti buktagiid. Lasihemiin geavaheddjiid diđolašvuođa ja čielgaseabbo márkanfievrrideami, mii atnit ávkin olles sámeservoša ja riska sámekultuvrra ávkkástallamii ja ekonomalaš ávkki massimii geahppána.

2. Fitnodagaid nannen

Rájiid rasttildeaddji ovttasbarggu ja skuvlejumi bokte mii sihkkarastit sámi buktagiidda viiddit dovddusvuođa ja sajádaga márkaniin. Mii doarjut sihke uhca ja gaskasturrosaš sámi fitnodagaid, maid mihttomearri lea stuorrut. Mii fállat sámi fitnodatdolliide heivehuvvon márkanfievrridanvugiid ja gurssaid, mat nannejit stuorrunkapasitehta. Goappáge joavkkus lea oktasaš mihttomearri: dorvvastit sámi kultuvrra beroškeahttá das, geat sin áššehasat leat.

3. Sámi kulturidentitehta suodjaleapmi

Sápmái Buorrin ovddida ekologalaš suvdilvuođa nannemiin sámi fitnodagaid, mat atnet ávkin árbedieđu ja siktejit ehtalaš buvttadeapmái ja luondduriggodagaid suvdilis geavaheapmái. Duoji ja sámi giehtaduoji buvttadeapmi lea njoahci, geavaha luondduávdnasiid ja čuovvu gierdogeavaekonomiija prinsihpaid, seammás go dat unnidit buvttadeami birasváikkuhusaid ja seailluhit sámi kulturidentitehta. Guovddáš mihttomearri lea gárgehit márkanfievrridanvugiid, mat deattuhit alladásat, ehtalaččat ja suvdilit buvttaduvvon sámebuktagiid industriijalaš mássábuvttadeami sadjái.

4. Suvdilis márkanfievrridanmálliid gárgeheapmi

Sámi fitnodagain váilot dávjá ekonomalaš resurssat ja márkanfievrridannávccat. Máŋggat doaibmit leat unna, iehčanas aktevrrat, ja dát váttásmahttá oinnolašvuođa oažžuma stuorát márkaniin. Struktuvrrat ja oktasaš geavadat váilot, mii heajuda smávva fitnodatdolliid vejolašvuođaid suodjalit immateriálarivttiid ja bargat oktasaš kulturárbbi vuođul.

5. Gálvomearkkaid dovddusvuođa lasiheapmi

Dát fidnu vuođđuduvvá ovddit sámi gálvomearkaprošeavttaide. 1980-logus vuođđuduvvon Sámi Duodji -gálvomearka ođasmahttojuvvui jagi 2022 beaiváduvvon Sámi Duodji- ja Sámi Made -gálvomearkkaid mielde. Sámi duodjefitnodatdoallit miehtá Sámi leat váldán atnui gálvomearkkaid ja gálvomearkkaid geavaheddjiid máhcahat lea váldojuvvon vuhtii plánenmuttus.

Sámebuktagiid merkemis ja sertifiseremis leat leamaš čielga váillit, mii lea váttásmahttán golaheddjiid, eandalii mátkkošteddjiid, máhtu dovdát eakti sámi buktagiid mássábuvttaduvvon buktagiin. Oktilaš bránda lea vealtameahttun, vai sámi gálvomearkkaid jáhkehahttivuohta doalahuvvo. Sámi gálvomearkkaid ja suvdilis fitnodatdoaibmamálliid nannen ovddida rájiid rasttildeaddji ovttasbarggu, nanne sámi fitnodagaid ja viiddida márkanfievrridanvejolašvuođaid.

Min doaimmat

Fidnu ovddida guhkesáigásaš ovttasbarggu ja sihkkarastá, ahte fitnodagat birgejit maid dan maŋŋel, go fidnu nohká. Mii nannet ekonomalaš ja kultuvrralaš suvdilvuođa, vai sámi duodjefitnodagat sáhttet stuorrut maid iešheanalaččat.

Fitnu doaibmabijut

1. Roadmap for Future – Boahtteáiggi kártá

Čielga plána boahtteáiggi hárrái sihkkarastá, ahte fitnu bohtosat ávkkuhit fitnodagaid guhkes áigegaskkas. Ná sihkkarastojuvvo, ahte sámi fitnodagat ja bránddat ovdánit ain maiddái boahttevaš jagiid. Pilohttagávpotfitnus háhkkojuvvon máhttu ja geavadagat oktan gokčevaš márkanfievrridanplánain leat vuođđu suvdilis brándahuksemii sámi kultuvrra mielde.

2. Pilot cities – Pilohttagávpogat

Suomas, Norggas ja Ruoŧas álgá pilohttafidnu mii dutká, mot sámi buktagiid sáhttá integreret váldomárkanbáikkiide ja ain buorebut áššehasaid olámuddui. Doarjun dihte stuorruma, čadnojuvvojit maid strategiijalaš guoibmevuođat, mat dorvvastit márkanvejolašvuođaid ovdáneami guhkes áigegaskkas.

3. Digital Learning Lávvus & Business Development – Digitála oahppan lávus & fitnodatdoaimma ovdáneapmi

Digitála oahppanvuođđu Learning Lávvu & Sámi Trademarks -siidu fállá skuvlenmateriálaid, mat dorjot oahppama ja fitnodatdoaimma ovddideami. Materiálat addet praktihka bargoneavvuid rádjegávppi hástalusaid čoavdimii, márkaniid viiddideapmái ja nannemii.

4. Digital Sámi Business Catalogue – Sámi fitnodagaid digitála kataloga

Sámi duojáriid fitnodatkataloga ja dan oinnolašvuohta ovdánahttojuvvojit, ja kataloga stuorru, go ođđa fitnodagat servet sámi gálvomearkkaid geavaheaddjin. Kataloga álkidahttá ostiid gávdnat eakti sámi buktagiid ja fitnodagaid.

5. Mentorship & Growth – Bagadallan ja stuorrun

Sohkabuolvvaid gaskasaš bagadallanprográmma arvvosmahttá nuoraid ásahit fitnodagaid, veahkeha praktihka hástalusain ja ovddida fitnodatdoaimma gudnejahttimiin sámekultuvrra. Resideansaprográmma ovttastahttá hárjánan ámmátolbmuid ja nuorra sámi fitnodagaid, nanne fitnodatmáhtu ja sirdá árbevirolaš dáidduid sohkabuolvvas nubbái.

6. Export & Expansion – Olgoriikii vuovdin ja viidun

Fitnu oktavuođas ovttasbarget doibmiiguin, geat dovdet olgoriikii vuovdima ja veahkehit sámi fitnodagaid viidut riikkaidgaskasaččat. Sámi duoji ja hábmema olgoriikiivuovdinvejolašvuođaid ofelaš fállá dieđuid ja strategiijaid sihkkarastimiin, ahte sámi duodjemáhttu juksá ain eambbo olbmuid.

Min ulbmiljoavkkut

Sámi doibmiid oktasaš fidnu sihkkarastá, ahte buot fitnu čovdosat leat heivehuvvon sámiid dárbbuide, nannemiin fitnodagaid ja seailluhemiin kulturidentitehta. Fitnu mihttomearit leat ráhkaduvvon sámi fitnodagaiguin, suorggi doibmiiguin ja duojáriiguin. Ráđđeaddiid joavku fállá bagadallama ja doarjaga olles fitnu áigge.

1. Sámi fitnodatdoallit ja fitnodagat

Fitnu álgovuđolaš ulbmiljovkui gullet sámi fitnodagat ja kultursuorggi fitnodagat, ja maiddái duoji ja sámi buktagiid ráhkadeaddjit. Dát doaibmit leat dávjá unnit, bearašfitnodagat dahje mikrofitnodagat, main leat rájálaš vejolašvuođat márkanfievrrideapmái, buktagiid juohkimii ja ekonomalaš doarjagii. Fidnui searvaduvvojit nuorra sápmelaččat, vai čuovvovaš sohkabuolva oainnášii sámi duodjesuorggi gánnáhahtti bálggisin.

2. Bođugávppi doaibmit ja mátkeealáhusfitnodagat

Fidnu ovttasbargá bođugávppiiguin, mátkeealáhusdoibmiiguin ja eará čanasjoavkkuiguin, vai sáhttit viiddidit sámi buktagiid beassama márkaniidda ja lasihit daid oinnolašvuođa márkaniin. Ovddidemiin suvdilis geavadiid, fidnu lasiha eakti sámi buktagiid oinnolašvuođa, golaheddjiid luohttámuša ja vuovdima ovdamearkka dihte gávppiin, hoteallain, museain ja turismačuozáhagain.

3. Áššehasat

Fidnu álkidahttá golaheddjiid dahkat válljejumiid ja lasiha eakti sámi buktagiid jearu brándda huksema, skuvlejumi ja digitála diehtojuohkima bokte. Go sihkkarastojuvvo, ahte sámi buktagat leat oažžun láhkai iešguđet vuovdinbáikkiin, de fidnu fállá áššehasaide vejolašvuođa dahkat ehtalaš oastinmearrádusaid. Dat fas fállá áššehasaide vejolašvuođa dahkat ehtalaš oastinmearrádusaid. Dat fas doarju njuolga sámi fitnodagaid ja veahkeha seailluhit sámi kulturárbbi.

Sápmái Buorrin – huksemin Sámi fitnodagaid boahttevuođa